MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ, BẢNG......................................................................................................................................................................... 4

LỜI NÓI ĐẦU.................................................................................................................................................................................................................... 6

Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO HÃM LÙI – ĐẨY LÊN PHÁO NÒNG NGẮN 122mm K38.............................. 8

1.1. Khảo sát về pháo nòng ngắn 122mm K38............................................................................................................................................................. 8

1.1.1. Công dụng........................................................................................................................................................................................................ ...... 8

1.1.2. Đạn và thuốc phóng......................................................................................................................................................................................... ...... 8

1.1.3. Đặc điểm cấu tạo........................................................................................................................................................................................... ........ 9

1.1.4. Số liệu chiến, kỹ thuật của pháo 122mm K38.................................................................................................................................................. .... 10

1.2. Cấu tạo chung của pháo nòng ngắn 122mm K38................................................................................................................................................ 11

1.2.1. Thân pháo................................................................................................................................................................................................... .......... 11

1.2.1.1. Nòng pháo................................................................................................................................................................................................... ...... 11

1.2.1.2. Hộp khóa nòng............................................................................................................................................................................................. ..... 12

1.2.1.3. Ống bọc.............................................................................................................................................................................................................. 12

1.2.1.4. Bộ phận khóa nòng................................................................................................................................................................................. .......... 12

1.2.2. Giá pháo...................................................................................................................................................................................................... ......... 12

1.2.2.1. Bệ trên....................................................................................................................................................................................................... ........ 12

1.2.2.2. Cơ cấu tầm.................................................................................................................................................................................................. ...... 13

1.2.2.3. Cơ cấu hướng................................................................................................................................................................................................ ... 13

1.2.2.4. Cơ cấu cân bằng........................................................................................................................................................................................... .... 13

1.2.2.5. Máng pháo, lá chắn............................................................................................................................................................................................ 13

1.2.2.6. Bệ dưới............................................................................................................................................................................................................... 14

1.2.2.7. Xe pháo, giảm xóc.............................................................................................................................................................................................. 14

1.2.2.8. Phanh pháo........................................................................................................................................................................................................ 14

1.2.2.9. Càng pháo........................................................................................................................................................................................................... 15

1.2.2.10. Máy ngắm......................................................................................................................................................................................................... 15

1.3. Máy hãm lùi - đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38............................................................................................................................................ 15

1.3.1. Máy hãm lùi pháo 122mm K38.............................................................................................................................................................................. 15

1.3.2. Máy đẩy lên pháo 122mm K38.............................................................................................................................................................................. 20

1.3.3. Nguyên lý hoạt động hệ hãm lùi - đẩy lên pháo 122mm K38................................................................................................................................ 23

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................................................................................................................................... 25

Chương 2: TÍNH TOÁN LỰC HÃM LÙI THỦY LỰC Φ_e................................................................................................................................................ 26

2.1. Cơ sở tính toán lực hãm lùi trong bài toán ngược lùi........................................................................................................................................ 26

2.1.1. Một số giả thiết của bài toán ngược lùi................................................................................................................................................................. 26

2.1.2. Tính toán chuyển động của khối lùi...................................................................................................................................................................... 26

2.1.3. Khảo sát bài toán ngược lùi.................................................................................................................................................................................. 41

2.2. Giải bài toán thuật phóng trong của pháo 122mm K38...................................................................................................................................... 43

2.2.1. Thông số giải bài toán thuật phóng trong............................................................................................................................................................. 43

2.2.2. Hệ phương trình thuật phóng trong...................................................................................................................................................................... 44

2.2.3. Phương pháp Runge-Kutta giải hệ phương trình vi phân.................................................................................................................................... 46

2.2.4. Kết quả bài toán thuật phóng trong...................................................................................................................................................................... 47

2.3. Giải bài toán chuyển động lùi của khối lùi......................................................................................................................................................... 48

2.3.1. Tính lùi tự do trong thời kỳ thứ nhất..................................................................................................................................................................... 49

2.3.2. Tính lùi tự do thời kỳ thứ hai................................................................................................................................................................................ 49

2.3.3. Tính toán các giá trị đặc trưng của lực cản lùi..................................................................................................................................................... 52

2.3.4. Tính lùi bị hãm trong thời kỳ thứ nhất.................................................................................................................................................................. 53

2.3.5. Tính lùi bị hãm trong thời kỳ thứ hai.................................................................................................................................................................... 55

2.3.6. Tính lùi bị hãm trong thời kỳ thứ ba..................................................................................................................................................................... 55

2.4. Tính toán lực hãm lùi ........................................................................................................................................................................................... 56

2.4.1. Thông số ban đầu................................................................................................................................................................................................ 56

2.4.2. Tính toán lực hãm lùi thủy lực F_e khi bắn............................................................................................................................................................ 57

2.4.3. Kết quả bài toán ngược lùi................................................................................................................................................................................... 59

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2................................................................................................................................................................................................. 60

Chương 3: XÂY DỰNG QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG HỆ HÃM LÙI - ĐẨY LÊN PHÁO NÒNG NGẮN 122mm K38............ 61

3.1. Giới thiệu chung về công tác kiểm tra kỹ thuật....................................................................................................................................................... 61

3.2. Mục đích, yêu cầu công tác kiểm tra kỹ thuật................................................................................................................................................... 61

3.2.1. Mục đích.............................................................................................................................................................................................................. 61

3.2.2. Yêu cầu................................................................................................................................................................................................................ 61

3.2.3. Phương pháp kiểm tra kỹ thuật........................................................................................................................................................................... 62

3.3. Quy trình kiểm tra đánh giá chất lượng hệ hãm lùi - đẩy lên................................................................................................................................. 62

3.3.1. Yêu cầu kỹ thuật chung....................................................................................................................................................................................... 62

3.3.2. Sơ đồ quy trình kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38........................................................................................... 63

3.3.3. Dụng cụ kiểm tra................................................................................................................................................................................................. 64

3.3.4. Phương pháp kiểm tra........................................................................................................................................................................................ 66

3.3.5. Những điểm lưu ý khi kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi - đẩy lên.............................................................................................................................. 78

3.3.6. Đánh giá chất lượng hệ hãm lùi đẩy lên bằng phương pháp bắn đạn nước..................................................................................................... 79

3.3.7. Lập phiếu công nghệ kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi - đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38 (có phiếu công nghệ KTKT kèm theo).................. 82

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3............................................................................................................................................................................................... 82

KẾT LUẬN.................................................................................................................................................................................................................... 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................................................................................................................ 84

PHỤ LỤC...................................................................................................................................................................................................................... 85

LỜI NÓI ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Đối với pháo mặt đất nói chung và đối với pháo 122mm K38 nói riêng thì bộ phận hãm lùi đẩy lên là bộ phận cần phải được đặc biệt quan tâm để đảm bảo lượng dự trữ kỹ thuật của các thông số kết cấu của máy hãm lùi. Việc tính toán lực hãm lùi của máy hãm lùi là cần thiết đến việc khai thác và sử dụng pháo. Chính vì thế việc nghiên cứu về loại pháo này rất cần thiết giúp cho quá trình khai thác sử dụng được hiệu quả, hạn chế mất an toàn và tiết kiệm ngân sách cho chi tiêu Quốc phòng. Từ việc nghiên cứu, tìm tòi học viên đã chọn đồ án tốt nghiệp là “Nghiên cứu kết cấu và xây dựng quy trình đánh giá chất lượng hãm lùi-đẩy lên pháo 122mm K38”.

Để có thể hoàn thành được nhiệm vụ của đề tài, cần có một số kiến thức nhất định về pháo ( kết cấu, tính năng, tác dụng,…), về giải bài toán thuật phóng trong và một số kiến thức khác. Qua tìm hiểu sơ bộ và tham khảo ý kiến của một số đồng chí khác, tôi nhận thấy đây là một đề tài vừa sức và bản thân nếu chịu khó nghiên cứu cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo và sự giúp đỡ của đồng chí đồng đội thì có thể đáp ứng được các nội dung cơ bản của đề tài. Do đó, tôi chọn đề tài này để nghiên cứu, phát triển.

2. Mục tiêu của đề tài

- Khái quát được kết cấu của pháo 122mm K38.

- Tính toán lực hãm lùi thủy lực của bộ phận hãm lùi.

- Xây dựng quy trình kiểm tra đánh giá chất lượng hệ hãm lùi - đẩy lên.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu trọng tâm là bộ phận hãm lùi của pháo 122mm K38

- Đồ án giới hạn nghiên cứu trong phạm vi sử dụng của pháo là ở điều kiện chiến đấu ở Việt Nam. Nội dung đồ án là giải bài toán ngược lùi theo các điều kiện, yêu cầu có sẵn của một bài toán mẫu, không tính đến các yếu tố ảnh hưởng khác.

5. Phương pháp nghiên cứu, lựa chọn giải pháp công nghệ:

Đồ án sử dụng phương pháp đo đạc số liệu thực tế của pháo thật để làm thông số đầu vào cho bài toán.

Sử dụng pháo 122mm K38 có sẵn tại nhà trường để nghiên cứu.

6. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đồ án

Đồ án có sử dụng tài liệu của các đồ án, đề tài nghiên cứu trước đó, có tính kế thừa, phát huy. Nội dung đồ án là tính toán lực theo phương pháp khác với các đồ án trước, sản phẩm của đồ án có thể phục vụ vào quá trình giảng dạy sau này cho học viên chuyên ngành Vũ khí.

7. Dự kiến sản phẩm của đồ án

Sản phẩm của đồ án gồm 01 bản thuyết minh đồ án tốt nghiệp, 03 bản vẽ, 01 tập bản vẽ A3 các nguyên công KTKT pháo 122mm K38.

Gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát chung về pháo và đặc điểm cấu tạo hãm lùi-đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38.

Chương 2: Tính toán lực hãm lùi thủy lực Φ_e.

Chương 3: Xây dựng quy trình đánh giá chất lượng hãm lùi đẩy lên pháo 122mm K38.

Chương 1

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO HÃM LÙI - ĐẨY LÊN PHÁO NÒNG NGẮN 122mm K38

1.1. Khảo sát về pháo nòng ngắn 122mm K38

1.1.1. Công dụng

- Tiêu diệt và chế áp sinh lực địch lộ hoặc ẩn nấp trong công sự dã chiến.

- Tiêu diệt và chế áp các phương tiện hỏa lực của bộ binh địch.

- Phá hủy hỏa điểm và bãi mìn.

- Bắn phá trận địa pháo, xe tăng công sự dã chiến.

1.1.3. Đặc điểm cấu tạo

Sơ đồ cấu tạo chung của pháo 122 mm K38 như hình 1.2.

1.1.4. Số liệu chiến, kỹ thuật của pháo 122mm K38

Số liệu chiến, kỹ thuật của pháo 122mm K38 như bảng dưới.

1.2. Cấu tạo chung của pháo nòng ngắn 122mm K38

1.2.1. Thân pháo

- Thân pháo gồm: Nòng pháo, ống bọc, khóa nòng và hộp khóa nòng.

1.2.1.1. Nòng pháo

Nòng pháo là nòng đơn, vì ống bọc không tham gia chịu tác dụng của áp suất khí thuốc. Nòng được cố định với hộp khóa nòng nhờ ren trên ống bọc vặn khớp với ren trong hộp khóa nòng. Có then chống xoay giữa nòng và ống bọc.

1.2.1.3. Ống bọc

Ống bọc được lắp chặt với nòng ở hai đầu; phần còn lại có khe hở tương đối lớn (khe hở giữa nòng với ống bọc) nên ống bọc không có tác dụng tăng độ bền cho nòng, mà chỉ có tác dụng: Liên kết hộp khóa nòng, máy hãm lùi với thân pháo; định hướng lùi, đẩy lên cho thân pháo; tăng trọng lượng cho khối lùi.

1.2.1.4. Bộ phận khóa nòng

Khóa nòng pháo nòng ngắn 122mm K38 thuộc loại khóa nòng vít có ren cách đoạn. Trên thân khóa nòng đối xứng 1/4 vòng có ren; còn lại đối xứng 1/4 vòng không có ren. Mở và đóng khóa nòng hoàn toàn do pháo thủ thực hiện

Khóa nòng bao gồm các cơ cấu sau: Cơ cấu bịt kín; cơ cấu phát hỏa; cơ cấu hất vỏ đạn; cơ cấu bảo hiểm; cơ cấu giữ đạn.

1.2.2. Giá pháo

1.2.2.1. Bệ trên

a. Công dụng

Dùng để lắp các chi tiết của khối lên xuống cơ cấu tầm, cơ cấu hướng, lá chắn, cơ cấu cân bằng, máy ngắm.

b. Cấu tạo

Hai bên có ổ trục tai máng. Trong ống trục có bạc đồng lắp giữa và đai ốc, bu lông cố định. Phía sau có bệ lắp tai nối cơ cấu hướng, có lỗ lắp máy ngắm. Phía dưới có trục chính của bệ trên. Trong trục có gốc, có trục điều chỉnh, đai ốc cố định, bệ giữ đai ốc điều chỉnh, vòng tì, một cặp lò xo đĩa, vòng lăn. Trục chính được lắp vào ổ trục chính ở bệ dưới và được đỡ trên 2 bạc đồng.

1.2.2.3. Cơ cấu hướng

a. Công dụng

Cùng với máy ngắm lấy góc bắn về hướng cho pháo theo mặt phẳng ngang trong giới hạn ± 24⁰30^’.

b. Cấu tạo

Theo kiểu vít-đai ốc, gồm 3 bộ phận chính: Tay quay và trục hướng, đai ốc hướng và vít hướng, cơ cấu nối.

1.2.2.5. Máng pháo, lá chắn

a. Công dụng

Định hướng cho thân pháo chuyển động, lắp các chi tiết của thiết bị hãm lùi, cơ cấu cân bằng.

b. Cấu tạo

Máng pháo kiểu hình chậu, được lắp trên bệ trên bằng trục tai máng. Bên trong máng được bố trí thiết bị hãm lùi. Cán hãm lùi được liên kết cố định với máng pháo, cán đẩy lên đầu sau có ren lắp đầu ốc cố định với hộp khóa nòng.

1.2.2.7. Xe pháo, giảm xóc

a. Xe pháo: Để vận chuyển khi hành quân và làm điểm tì khi bắn.

b. Cơ cấu giảm xóc

- Công dụng: Dùng để tiêu hao năng lượng xóc, giảm va đập cho pháo khi hành quân.

- Cấu tạo:

Giảm xóc kiểu nhíp gồm các phần chính sau: Nhíp giảm xóc, khung treo nhíp, khóa giảm xóc.

1.2.2.8. Phanh pháo

a. Công dụng: Dùng để phanh pháo khi kéo pháo bằng xe, tiến hành phanh pháo đồng thời với phanh xe kéo pháo.

b. Cấu tạo: Gồm các cơ cấu chính sau: Bệ phanh, đĩa phanh, quả đào, trục phanh, tay phanh, bộ phận điều chỉnh.

1.2.2.9. Càng pháo

a. Công dụng

- Làm điểm tỳ khi đặt bắn;

- Lắp cơ cấu hành quân và các đồng bộ phụ tùng kèm theo;

- Liên kết pháo với xe kéo.

b. Cấu tạo

Càng pháo 122mm K38 là loại càng hộp, gồm nhiều tấm thép hàn ghép với nhau, đầu càng to, đuôi càng nhỏ, có khả năng chịu lực tốt và giảm nhẹ trọng lượng càng. Đuôi càng có lưỡi cày. có lưỡi cày dùng khi bắn ở nền đất cứng và lưỡi cày dùng cho khi bắn ở nền đất mềm. Trên càng có hàn các khâu và bệ đỡ cố định các dụng cụ phục vụ cho chiến đấu.

1.3. Máy hãm lùi - đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38

1.3.1. Máy hãm lùi pháo 122mm K38

a. Công dụng

- Tiêu hao phần lớn năng lượng lùi của khối lùi;

- Khống chế để nòng chỉ lùi trên một chiều dài lùi nhất định;

- Tiêu hao năng lượng dư của khối lùi khi đẩy lên;

- Giảm lực tác dụng lên giá pháo, nâng cao ổn định cho pháo khi bắn.

b. Cấu tạo

Thuộc loại cán điều tiết vòng điều tiết, chi tiết chủ yếu gồm:

Ống hãm lùi, cán hãm lùi, piston, vòng điều tiết, cán điều tiết, bộ phận bịt kín, cơ cấu bù dầu.

c. Cấu tạo chi tiết

- Ống hãm lùi

Đầu trước được lắp vào khâu trên ống bọc nòng, đầu sau lắp vào khâu trên hộp khóa nòng, có đai ốc và vít giữ. Mặt trong ống hãm lùi có 6 rãnh dọc, hai đầu nông ở giữa sâu; những rãnh này cùng với khe hở giữa vòng điều tiết và cán điều tiết cho dầu chảy qua khi thân pháo lùi, có tác dụng sinh ra quy luật lực cản lùi.

Trong ống chứa 9,7 lít dầu CTEOЛ-M.

- Vòng điều tiết và cán điều tiết: Vòng điều tiết và cán điều tiết làm thay đổi dòng dầu chảy từ khoang trước về khoang sau.

Cán điều tiết hình côn, có tiết diện thay đổi để phù hợp với quy luật lực F đầu trước có ren lắp bạc đồng và vít giữ bạc. Đầu sau phía ngoài có 4 lỗ chếch để dầu chảy và có ren để lắp vòng đỡ cán điều tiết.

- Cán hãm lùi - piston: Cán hãm lùi một đầu có ren lắp với đai ốc cố định cán với máng pháo. Bên trong ống hãm lùi có lắp vòng bịt dầu và ốc giữ vòng bịt dầu.

Phía sau cán hãm lùi có gờ tì piston trôi khi lùi, có ren lắp vòng ốc làm gờ tì cho piston trôi khi đẩy lên.

Phía sau cán hãm lùi là thân piston. Trên thân piston có 4 lỗ chếch chảy dầu, trong có lắp vòng điều tiết.

1.3.3. Nguyên lý hoạt động hệ hãm lùi - đẩy lên pháo 122mm K38

- Khi thân pháo lùi: Dưới tác dụng của áp suất khí thuốc khi bắn làm thân pháo, ống hãm lùi, cán đẩy lên lùi về sau.

+ Đối với máy hãm lùi: Dầu từ khoang trước bị nén chảy về khoang sau theo 2 đường.

Đường 1: Dầu trong ống hãm lùi đẩy piston trôi về sau, chảy qua 4 lỗ chếch, qua khe hở giữa cán điều tiết và vòng điều tiết về khoang sau.

Đường 2: Dầu chảy qua khe hở giữa piston và 6 rãnh trong ống hãm lùi, chảy qua lỗ chếch trên cán điều tiết vào trong lòng cán điều tiết và cán hãm lùi. Do đường kính của cán điều tiết thay đổi (to dần về phía trước) cho nên động năng của khối lùi bị tiêu hao bởi sức cản thủy lực của dầu khi bị dồn nén qua khe hở hẹp thay đổi giữa vòng điều tiết và cán điều tiết. Do đó việc hãm lùi xảy ra êm và từ từ.

+ Đối với máy đẩy lên: Piston dồn ép dầu chảy từ ống trong qua 2 lỗ trên ống nối ra ngoài.

- Khi đẩy lên:

+ Đối với máy đẩy lên: Khí nén trong trong ống ngoài của máy đẩy lên giãn nở, dầu từ ống ngoài dồn chảy vào ống trong qua lỗ trên ống nối của nắp sau, dầu đẩy piston, cán đẩy lên về trước đưa khối lùi về vị trí ban đầu.

+ Đối với máy hãm lùi: Dầu ép piston trôi đẩy piston trôi về phía trước, các lỗ chếch trên thân piston đóng lại, do đó đóng đường dầu qua cán điều tiết và vòng điều tiết. Lúc này dầu chảy qua khe hở giữa piston và 6 rãnh trong ống hãm lùi về khoang trước, một lượng dầu nhỏ được chảy qua lỗ dọc trên piston trôi về khoang trước.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương này đã trình bày: Khái quát tính năng kỹ chiến thuật, đặc điểm của pháo 122mm K38; công dụng, cấu tạo các bộ phận của pháo; công dụng, cấu tạo chi tiết và chuyển động của hệ hãm lùi – đẩy lên.

Qua nghiên cứu đặc điểm cấu tạo chung của pháo và đặc biệt là hệ hãm lùi đẩy lên trước hết giúp cho bản thân tôi hiểu rõ hơn về pháo 122mm K38, đồng thời là cơ sở để thực hiện một số nội dung: Tháo lắp các cụm bộ phận, chi tiết, đo đạc các kích thước để tính toán; hình dung được chuyển động của các dòng dầu, cán điều tiết, cán hãm lùi,... nằm trong hệ hãm lùi – đẩy lên. Nắm được các chỉ tiêu, so sánh chúng với các kết quả tính toán và điều chỉnh phương pháp tính, cách chọn các hệ số sao cho sai lệch nằm trong giới hạn cho phép. Thực hiện các nội dung trên nhằm phục vụ cho việc tính toán lực hãm lùi thủy lực F_e trong chương 2 và xây dựng quy trình kiểm tra đánh giá chất lượng hệ hãm lùi đẩy lên trong chương 3. Đồng thời những nội dung trong chương 1 còn là nền tảng kiến thức, cơ sở nghiên cứu các loại pháo khác có các cụm bộ phận làm việc theo nguyên lý giống các cụm bộ phận trên pháo 122mm K38 và làm cơ sở để thực công tác bảo đảm kỹ thuật cho pháo.

Chương 2

TÍNH TOÁN LỰC HÃM LÙI THỦY LỰC Φ_e

2.1. Cơ sở tính toán lực hãm lùi trong bài toán ngược lùi

2.1.1. Một số giả thiết của bài toán ngược lùi

- Khoang trong cán hãm lùi luôn chứa đầy dầu.

- Khi lùi (đẩy lên) các dòng dầu là liên tục và không bị gián đoạn.

- Bỏ qua tính nén được của dầu trong quá trình máy hãm lùi làm việc.

- Tốc độ bắn của pháo 122mm K38 không cao nên coi như các hệ số cản dòng và trọng lượng riêng của dầu không thay đổi trong quá trình bắn.

- Lực ma sát không thay đổi trong quá trình lùi của khối lùi.

2.1.2. Tính toán chuyển động của khối lùi

a) Tính chuyển động lùi tự do

Chuyển động của khối lùi khi không tính đến lực cản lùi R được gọi là lùi tự do. Chuyển động lùi tự do của khối lùi được bắt đầu đồng thời với sự bắt đầu chuyển động của đầu đạn trong lòng nòng.

Phương trình vi phân tổng quát của chuyển động lùi tự do:

P_lg = M₀.(dW/dt)

Trong đó:

- W- Tốc độ lùi tự do;

P_lg- Hợp lực khí thuốc tác dụng lên khối lùi.

Lực P_lg biến thiên theo qui luật khác nhau trong quá trình gây ra chuyển động của khối lùi. Vì thế, để nghiên cứu phải phân chia quá trình lùi tự do ra làm ba thời kỳ phù hợp với qui luật của lực P_lg như hình 2.1.

Trong đó:

Thời kỳ thứ nhất I: Thời kỳ đạn chuyển động trong nòng.

Thời kỳ thứ hai II: Thời kỳ tác dụng sau cùng của khí thuốc.

Thời kỳ thứ ba III: Thời kỳ khối lùi chuyển động theo quán tính.

P_lgo  - Giá trị P_lg ứng với thời điểm đai đạn cắt hoàn toàn vào rãnh xoắn nòng.

P_lgm - Giá trị P_lg lớn nhất ứng với thời điểm áp suất đạt giá trị lớn nhất.

P_lgd - Giá trị P_lg ứng với thời điểm ngay trước khi đầu đạn rời miệng nòng.

P_d - Giá trị P_lg ứng với thời điểm ngay sau khi đầu đạn rời miệng nòng.

t_I = t_d, t_II = t và t_III là các khoảng thời gian ứng với ba thời kỳ trên.

- Tính chuyển động lùi tự do trong thời kì thứ nhất:

+ Các giả thiết:

* Khối lượng thuốc phóng được phân bố đều giữa đáy nòng và đáy đạn;

* Tốc độ chuyển động của sản phẩm cháy và các hạt thuốc chưa cháy hết từ tiết diện này tới tiết diện khác của khoảng không gian sau đáy đạn thay đổi theo quy luật tuyến tính.

Bởi vì trong hệ thống được xét lực P_lg là nội lực, còn các lực bên ngoài bằng không nên sự thay đổi động lượng K bằng 0: dK = 0 hay K=const

K = (M₀ +0,5 ω)W-(q+0,5ω)(v-W)=0

Trong đó:

M₀- Khối lượng của khối lùi

q- Khối lượng của đầu đạn

ω- Khối lượng của thuốc phóng

v- Vận tốc của đầu đạn so với nòng

(v – W) = w- Tốc độ chuyển động tuyệt đối của đầu đạn.

Viết lại công thức (2.3), (2.4) như sau:

W = C_m.v

L = C_m.l

Tốc độ lùi khi đạn ra khỏi nòng:

W_∂ = Cm.v₀

Khi biết sơ tốc v0 của đầu đạn thì có thể tính được tốc độ lùi tự do vào lúc đầu đạn rời miệng nòng W_∂

- Tính lùi tự do trong thời kì thứ hai:

Muốn xác định tốc độ và quãng đường lùi tự do trong thời kì này cần phải lấy tích phân phương trình (2.1). Nhưng quy luật của hợp lực khí thuốc P_lg trong thời kì tác dụng sau cùng vẫn chưa xác định chính xác được.

Vì vậy khi tính toán phải dựa vào các qui luật giả thiết được một số nhà khoa học đưa ra có tính chính xác cao và được chấp nhận gồm có:

- Qui luật Đu-lia-khốp-Va-lie:

P_lg = P_d(1-t/t)

Trong đó:

P_d - Giá trị lực P_lg tại thời điểm đầu đạn rời miệng nòng.

t - Khoảng thời gian của thời kỳ tác dụng sau cùng của khí thuốc.

t - Thời điểm khảo sát.

Qui luật này được biểu thị bằng đường (1) trên hình 2.2.

b) Tính chuyển động lùi bị hãm

- Khái niệm về lùi bị hãm: Chuyển động lùi của khối lùi có tính đến tất cả các lực đặt vào nó được gọi là lùi bị hãm.

Ta coi rằng tốc độ và quãng đường lùi tự do đã được biết. Sự tính toán lùi bị hãm chung quy là xác định tốc độ V và quãng đường lùi X của nòng theo thời gian.

P_lg – R = M₀.dV/dt                                           (2.18)

Trong đó:

V - Tốc độ lùi bị hãm;

R - Hợp các lực cản chuyển động lùi của khối lùi;

R = Ф + П + R_f - Q₀sinφ

Lùi bị hãm chia thành ba thời kì:

- Thời kì thứ nhất (t từ 0 đến ) là thời kì đầu đạn chuyển động trong nòng.

- Thời kì thứ hai (t từ  đến t_k) là thời kì tác dụng sau cùng của khí thuốc.

- Thời kì thứ ba (t từ t_k đến t_l) là thời kì lùi quán tính.

- Công thức chuyển từ lùi tự do sang lùi bị hãm

Khi nghiên cứu lùi tự do đã thành lập được các công thức tính tốc độ và quãng đường lùi tự do trong thời kỳ thứ nhất và thứ hai. Dựa vào các biểu thức đã thành lập, xây dựng được các công thức tính lùi bị hãm trong các thời kỳ đó.

- Tính lực cản lùi R

Khi tính toán thiết kế máy hãm lùi, chọn lực cản lùi R theo một qui luật nào đó cho trước thỏa mãn những điều kiện nhất định và qui luật đó được thực hiện nhờ máy hãm lùi.

Qui luật lực cản lùi R khi chọn phải thỏa mãn các yêu cầu sau đây:

- Giá trị lực cản lùi R không được vượt quá giới hạn ổn định nhằm bảo đảm ổn định cho pháo khi bắn.

- Hãm êm chuyển động của khối lùi. Năng lượng của khối lùi phải được thu hút hoàn toàn trên chiều dài lùi hoặc trong thời gian lùi cho trước.

- Trong điều kiện cho phép giảm tối thiểu tải trọng tác dụng lên giá, để cho giá có kết cấu gọn, nhẹ nhằm nâng cao tính cơ động của pháo.

* Qui luật lực cản lùi đối với pháo dã chiến:

Pháo dã chiến cần tính cơ động cao nên kết cấu phải gọn nhẹ nhưng vẫn bảo đảm điều kiện ổn định khi bắn. Xuất phát từ những yêu cầu đó, qui luật lực cản lùi R(t) được chọn như hình 2.4.

- Trong thời kỳ đầu R_(t) được lấy như pháo cố định.

R(t) biến thiên tăng từ R₀ đến R_max­ theo một qui luật nào đó. Trong các qui luật được công nhận thì qui luật của Bơ-ra-vin được áp dụng nhiều hơn cả.

- Trong thời kỳ thứ hai cũng lấy  R_(t) = R_max.

- Trong thời kỳ thứ ba R(t) giảm từ R_max đến R_l, lấy theo qui luật tuyến tính.

- Tính toán chuyển động lùi

+ Tính lùi bị hãm trong thời kỳ thứ nhất

Tích phân và biến đổi một số bước ta được công thức tính V, X trong thời kì thứ nhất như sau:

V = W-1/M₀(At-B/ksinkt)                                 (2.32)

X = L-1/M0[At²/2-B/k²(1-coskt)]                       (2.33)

Tại thời điểm t =  thì sink =0, cosk = -1 và thay các giá trị A,B, k vào công thức (2.32), (2.33) ta sẽ có:

V_∂ = W_∂- ((Rmax+R₀)/2M0).t_∂                          (2.34)

b) Tính chuyển động lùi trong thời kì thứ ba

Phương trình vi phân chuyển động lùi có dạng:

M₀.dV/dt=-R hay M₀.V.dV = - RdX                 (2.40)

Công thức lực cản lùi theo quy luật lực cản lùi trong thời kì thứ ba:

R =R_λ +(R_max – R_λ)/ λ-X_τ (λ-X)                      2.42)

- Tính toán các giá trị đặc trưng của lực cản lùi

Để tính chuyển động lùi cần phải xác định các giá trị đặc trưng của lực cản lùi: R₀, R_max và R_l.

Đồ thị các lực tác dụng lên khối lùi khi lùi như hình 2.6.

R =   P + F_e + R_f  - Q0 sinφ                          (2.44)

Trong đó:

P - Lực của máy đẩy lên;

F_e - Lực hãm thủy lực của máy hãm lùi;

R_f  - Hợp lực ma sát đặt lên khối lùi. Bao gồm lực ma sát ở mặt định hướng của máng F_m và ở các ổ bịt kín của máy hãm lùi và đẩy lên F_b.

R_f được xác định bằng công thức sau:

R_f = F_m + F_b = f Q₀ cosj + g Q₀

Hay:

R_f = Q₀(f cosj + g)                                         (2.45)

Trong đó:

f - Hệ số ma sát ở máng định hướng, thường lấy f = 0,16 ¸ 0,2.

g - Hệ số tỉ lệ của lực ma sát so với trọng lượng của khối lùi, trong tính toán thường lấy: g = 0,2 ¸ 0,4.

Biểu thức xác định giá trị ban đầu của lực cản lùi R₀ có dạng:

R₀ = F_e0 + P₀ + R_f0 – Q₀ sinj                                (2.46)

Trong đó:

- Lực hãm lùi thủy lực F_e của máy hãm lùi chỉ xuất  hiện trong quá trình lùi của khối lùi (V > 0). Vì thế tại thời điểm ban đầu F_e0 = 0.

- Giá trị R_f0 lấy gần đúng bằng R_f.

- P₀ được xác định từ điều kiện đẩy lên lên tin cậy:

P₀ = 1,1Q₀(sinj_max + f cosj_max + g)                         (2.47)

Qua phân tích, biểu thức để xác định R₀ sẽ là:

R₀ = P₀ + R_f – Q₀ sinj                                    (2.48)

2.1.3. Khảo sát bài toán ngược lùi

Trên cơ sở kích thước kết cấu của máy hãm lùi, chủ yếu là các chi tiết tạo ra lực hãm lùi, xác định tốc độ lùi V(X) hay V(t), chiều dài lùi λ, quy luật lực cản lùi R(X)  và thời gian lùi T_L. Bài toán ngược lùi được giải theo ba thời kì bằng phương pháp gần đúng nhích dần.

a. Thời kỳ thứ nhất và thứ hai

Trong hai thời kỳ này người ta sử dụng phương pháp Ivanov: Chia nhỏ thời gian của hai thời kỳ thành các khoảng Δt_i, trong mỗi khoảng thời gian lực cản lùi R­_i được coi là không đổi và lấy giá trị trung bình giữa hai khoảng thời gian.

R_tb = (R_i+R_i-1)/2                                               (2.53)

Giả sử tại thời điểm đầu khoảng chia t_i-1 ta biết được quãng đường lùi X_i-1, tốc độ lùi V_i-1, lực cản lùi R_i-1. Hãy tính các giá trị đó tại thời điểm cuối của khoảng chia t_i là X_i, V_i, R_i.

Trong lần tính gần đúng thứ nhất, ta lấy lực cản lùi bằng giá trị của nó ở cuối khoảng trước, tức là R_itb^I = R_i-1 , từ đó tìm ra được ViI và XiI theo (2.57), (2.58). Sau đó tính lực đẩy lên Пi và lực hãm lùi ФE

Tính lực cản lùi R_i^I theo công thức:

R_i^I = Ф_Ei^I + П_i^I + R_f – Q₀sinφ                              (2.59)

Tính gần đúng lần thứ hai lấy:

R_ab^II = (R_i^II + R^I_i)/2                                     (2.60)

Theo R_ab^II,ta lại xác định được V_i^I, X_i^I, Ф_Ei^II, П_i^II, R_i^II

Tính gần đúng lần thứ ba, thứ tư, … cho đến khi nhận được giá trị Rⁿ_i khác biệt trong phạm vi cho phép.

b. Thời kì thứ ba

Trong thời kì thứ ba, người ta áp dụng phương pháp của Tolotchcov: Chia quãng đường của thời kì này thành những đoạn nhỏ ΔX. Trong thời kì này hợp lực P_lg = 0, đối với mỗi khoảng chia phương trình động năng của khối lùi có dạng:

(M0.V_i²)/2- (M₀.V_i-1²)/2 = -R_itb.∆X                                  (2.61)

Khi đã biết V_i ta lại tính được Ф_Ei, R_i. Lần lượt tính toán đối với các đoạn chia cho đến khi giá trị tốc độ lùi bằng 0 thì dừng lại. Thực tế tính toán cho thấy tại một giá trị X_n+1=X+ΔX_n nào đó của đoạn chia cuối cùng tốc độ lùi sẽ có giá trị bằng 0.

Thời gian lùi trên mỗi đoạn chia:

∆t_i = ((M₀(V_i-V_i-1))/R_itb                                          (2.66)

2.2. Giải bài toán thuật phóng trong của pháo 122mm K38

2.2.1. Thông số giải bài toán thuật phóng trong

Thông số giải bài toán thuật phóng trong như bảng dưới.

2.2.2. Hệ phương trình thuật phóng trong

- Giải hệ phương trình vi phân

+ Thời kỳ sơ bộ:

Thuốc phóng cháy trong điều kiện đẳng tích, đạn chưa chuyển động v = 0, l = 0. Thuốc phóng cháy trong điều kiện đẳng tích.

+ Thời kỳ thứ nhất:

Lấy điều kiện đầu t = 0 tại thời điểm mồi cháy thuốc phóng, nghĩa là:

Khi t = 0 thì v = 0, l = 0, đạn chưa chuyển động. p = p_mồi, z = 0 thuốc phóng bắt đầu cháy.

Với : P₀ - Áp suất tống đạn ban đầu: p₀ = 3.10⁴ kG/dm².

+ Thời kỳ thứ hai:

Bắt đầu thời kỳ này: Y = 1; z = 1; l_Y = l_l = l₀(1-aD)

Với các điều kiện ban đầu:   t = t_k; v = v_k; l = l_k

2.2.3. Phương pháp Runge-Kutta giải hệ phương trình vi phân

Giả sử có một hệ n phương trình vi phân cấp một:

dy_i/dx = f_i(x, y₁, y₂,.., y_n); i = 1,2, .., n

Với nghiệm ở điểm x  đã biết là y_i.m

Để tìm nghiệm tại điểm x_m+1 = x_m+ h , C.Runge và Kutta đã đưa ra công thức gần đúng với độ chính xác đến 0(h⁵):

y_im+1 = y_im + (K_1.i+2K_2.i+2K_3.i+K_4.i)

Trong đó:

K_1.i = h.f_i(x_m, y_i.m)

K_2.i = h.f_i(x_m +h/2, y_i.m + K_1.i/2)

K_3.i = h.f_i(x_m + h/2, y_i.m + K_2.i/2)

K_4.i = h.f_i(x_m + h, y_i.m + K_3.i)

Với h là bước tích phân.

2.2.4. Kết quả bài toán thuật phóng trong

Giải hệ phương trình vi phân thuật phóng trong bằng thuật toán Runge-Kuta trên máy tính ta nhận được kết quả như hình 2.8; 2.9.

2.4. Tính toán lực hãm lùi

2.4.1. Thông số ban đầu

Thông số ban đầu như bảng dưới.

2.4.2. Tính toán lực hãm lùi thủy lực F_e khi bắn

- Khi tính toán các hệ số Chọn: k = 1,2; k₃ = 3.k;

- Khi tính toán thường dùng hệ thống đơn vị hỗn hợp, trong đó:

+ Diện tích tính bằng [cm²]

+ Tốc độ tính bằng [m/s]

+ Gia tốc tính bằng [m/s²]

+ Trọng lượng riêng tính bằng [kG/dm³]

Ta tìm sự phụ thuộc của biểu thức vào quãng đường lùi của khối lùi như sau:

Trong biểu thức có 2 đại lượng chưa biết đó là:

- d - Đường kính của cán điều tiết, luôn thay đổi theo chiều dài.

- W - Tổng diện tích khe hở giữa đoạn cuối cán điều tiết và cán hãm lùi.

Khối lùi chuyển động thì cán điều tiết cũng chuyển động theo vì vậy làm cho giá trị của d và W cũng thay đổi theo chiều dài lùi của khối lùi hay cụ thể hơn đó chính là quãng đường lùi của khối lùi.

a) Tìm biểu thức của W.

W - Tổng diện tích khe hở giữa đoạn cuối cán điều tiết và cán hãm lùi, gồm: tiết diện rãnh hãm đẩy lên trên ống hãm lùi tại vị trí cuối cán piston và diện tích 2 lỗ chảy dầu trên thân piston trôi.  6 rãnh dọc trên ống hãm lùi có chiều rộng không đổi và chiều sâu thay đổi theo chiều dài cán hãm lùi, số liệu cụ thể tại bảng 2.2; 2 lỗ dọc trên piston trôi, đường kính mỗi lỗ 5mm. Đoạn cuối cán điều tiết có . Do đó W = 0,392+11,4h (cm²).

b) Tìm biểu thức của d

Hình dạng cán điều tiết là những đoạn côn nối tiếp. Khi quãng đường lùi X chạy từ X= 0 đến X = λ, tại mỗi thời điểm ứng với một giá trị X sẽ có một kích thước đường kính cán điều tiết tương ứng là δ. Do cán điều tiết gồm nhưng đoạn côn nối tiếp nhau nên δ sẽ nằm giữa 2 giá trị δ₁, δ₂ đã có trong bảng thông số đã cho.

2.4.3. Kết quả bài toán ngược lùi

- Ở góc tầm 16^o30^’, chiều dài lùi: λ = 1.046 (m) ta có kết quả như sau:

+ Lực hãm lùi lớn nhất: Ф = 11,866.10⁴ (N) tại X = 0,02216 (m).

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Nội dung chương 2 đã xây dựng được biểu thức và tính toán các giá trị lực hãm lùi thủy lực  khi bắn. Quá trình tính toán đã thực hiện giải những bài toán chính, đó là: Bài toán thuật phóng trong; Tính toán chuyển động khối lùi; Tính toán lực hãm lùi thủy lực từ thông số kết cấu bộ phận hãm lùi và kết quả bài toán chuyển động khối lùi. Tất cả các bài toán đều được giải bằng sử dụng phần mềm tính toán MATLAB. Việc xây dựng các biểu thức, công thức tính toán đều dựa trên cơ sở lý thuyết chính xác và những thông số từ đo đạc thực tế. Toàn bộ các kết quả tính toán đảm bảo tính đúng đắn, chính xác cao mỗi kết quả được so sánh với các chỉ tiêu (nếu có), yêu cầu, quy định của nó. Các yếu tố, bộ phận được tính toán đều được xem xét trong những mối liên kết chặt chẽ với các yếu tố, bộ phận khác, đảm bảo sát thực tế.

Việc xây dựng, tính toán lực hãm thủy lực  khi bắn nhằm giúp ta so sánh được kết quả tính toán theo thực tế và theo lý thuyết, mặt khác biết được tình trạng kỹ thuật hiện tại của pháo, biết được khả năng khai thác của hệ hãm lùi – đẩy lên đến khi nào cần đưa đi sửa chữa.

Việc tìm hiểu, nghiên cứu, tính toán giúp cho học viên củng cố kiến thức đã được học, nâng cao: Khả năng tìm kiếm, phân tích, sử dụng các tài liệu kỹ thuật; khả năng thao tác tính toán; tính cẩn thận, tỉ mỉ; khả năng sử dụng phần mềm tính toán MATLAB.

Chương 3

XÂY DỰNG QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG HỆ HÃM LÙI - ĐẨY LÊN PHÁO NÒNG NGẮN 122mm K38

3.1. Giới thiệu chung về công tác kiểm tra kỹ thuật

Kiểm tra kỹ thuật (KTKT) là xem xét một cách cụ thể, toàn diện, chính xác về tình trạng kỹ thuật của súng pháo, khí tài (SPKT), thường được tiến hành đồng thời với công tác kiểm nghiệm, là bước cơ sở để phân cấp đánh giá chất lượng và cũng là khâu quan trọng trong toàn bộ công tác quản lý kỹ thuật đối với SPKT, ngoài ra nó còn làm cơ sở để thực hiện tốt các mặt công tác bảo đảm kỹ thuật khác như: Hướng dẫn sử dụng, bảo quản, tổ chức sửa chữa, cải tiến kỹ thuật v.v…Vì vậy KTKT SPKT đã trở thành một chế độ về nghiệp vụ kỹ thuật Quân khí và lấy cấp Trung đoàn và Kho của Cục Quân khí làm đơn vị cơ sở để thực hiện.

Trang bị SPKT ở trung đoàn pháo có số lượng lớn nhiều chủng loại, tính chất kỹ thuật lại phức tạp do đó chủ nhiệm Quân khí (Trưởng ban Kỹ thuật) chịu trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo KTKT ở đơn vị mình. Người cán bộ kỹ thuật phải nắm một cách toàn diện về mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp để tiến hành tổ chức thực hiện được tốt.

3.2. Mục đích, yêu cầu công tác kiểm tra kỹ thuật

3.2.1. Mục đích

- Nắm vững số lượng, chất lượng súng pháo khí tài

- Đánh giá được trình độ và kết quả về công tác quản lý kỹ thuật, bảo đảm kỹ thuật của cơ quan kỹ thuật cũng như cán bộ, chiến sỹ trong đơn vị

- Làm cơ sở xây dựng các kế hoạch công tác kỹ thuật được tiến hành chủ động và chính xác

- Bồi dưỡng nâng cao trình độ cho cán bộ, nhân viên kỹ thuật và chiến sỹ trong đơn vị

3.2.3. Phương pháp kiểm tra kỹ thuật

a. Kiểm tra bằng trực quan

Là dùng các giác quan (mắt nhìn, tay sờ, tai nghe) để phát hiện các khuyết tật, mất mát, rơ lỏng hoặc các hư hỏng các chi tiết, các bộ phận của pháo. Phương pháp này mang tính chất sơ bộ, tương đối.

c. Kiểm tra bằng thử tải, thử nghiệm

Thực hiện bắn thử, hành quân thử hoặc thử khả năng làm việc của từng bộ phận như bộ phận hành quân, tầm hướng, chuyển thế, phanh v.v… trong điều kiện khắt khe nhất để xác định khả năng làm việc bình thường của pháo.

3.3. Quy trình kiểm tra đánh giá chất lượng hệ hãm lùi - đẩy lên

3.3.1. Yêu cầu kỹ thuật chung

+ Các chi tiết của hệ hãm lùi - đẩy lên phải bảo đảm đầy đủ, chắc chắn.

+ Hãm lùi, đẩy lên không bị rò dầu, xì hơi.

+ Khe hở giữa piston với ống hãm lùi, giữa cán điều tiết với vòng điều tiết, phải nằm trong phạm vi quy định.

+ Các cán không bị rỉ, rỗ, độ cong phải nằm trong phạm vi qui định.

3.3.3. Dụng cụ kiểm tra

a. Ba chạc và đồng hồ đo áp suất

- Công dụng

Dùng để kiểm tra áp suất dầu trong bộ phận hãm lùi đẩy lên.

- Cấu tạo gồm: đồng hồ đo, van bổ sung hơi, van tỳ, đai ốc xiết, đai ốc hãm, van xả.

b. Nivô góc bắn

- Công dụng

Để kiểm tra góc của thân pháo và lấy góc bắn cho pháo khi giá ngắm bị hỏng.

- Cấu tạo

Cấu tạo của nivô góc bắn gồm các bộ phận sau: Khung nivô; vành răng; đế nivô; mấu hãm; thước ly giác; núm quay; bệ trượt; bọt nước; vít điều chỉnh.

- Nguyên lý làm việc

Khi vặn van tỳ, đầu van sẽ đẩy van của cơ cấu bịt kín, lúc này hơi sẽ di chuyển theo ba chạc ra đồng hồ và chỉ giá trị đo.

Khi bổ sung hơi thì tiến hành lắp dây nối vào van bổ sung hơi, khi xả hơi thì vặn van xả, khí theo ba chạc qua van bổ sung ra ngoài.

d. Một số dụng cụ khác

- Thước không có du xích

- Dùng để đo kích thước của các chi tiết có độ chính xác không cao. Sai số đo < 0,1 mm.

- Gồm có: Thước cứng; Thước lá; Thước lá cuộn; Thước dây.

- Chất chỉ thị màu (Quỳ tím hoặc phenoltalein)

Dùng để kiểm tra chất lượng dầu trong bộ phận hãm lùi – đẩy lên của pháo.

- Cờ lê chữ T

Dùng để tháo đai ốc ép doăng trong bộ phận hãm lùi đẩy lên.

3.3.4. Phương pháp kiểm tra

a. Kiểm tra bên ngoài, các mối liên kết

* Yêu cầu kỹ thuật:

- Đầy đủ chi tiết, bộ phận theo quy định

- Ống hãm lùi không bị móp méo, phình.

- Liên kết giữa ống hãm lùi, đẩy lên với máng pháo với hộp khóa nòng và cán hãm lùi đẩy lên phải chắc chắn

- Các mối ghép ren, mối hàn đủ bền, không có dầu rò rỉ ra ngoài, có phủ lớp dầu bảo vệ.

c. Kiểm tra số lượng, chất lượng dầu trong máy hãm lùi

- Kiểm tra số lượng, bổ sung dầu máy hãm lùi

* Yêu cầu kỹ thuật:

- Lượng dầu trong máy hãm lùi: 9,7 lít

* Dụng cụ kiểm tra:

- Bộ clê: clê (42-52), clê (CБ42-15), clê (CБ42-14)

- Nivô góc bắn

* Các bước tiến hành:

+ Bước 1: Dùng nivô góc bắn, quay tầm pháo lên góc 8⁰30.

+ Bước 2: Dùng clê (42-52) tháo đai ốc bịt kín lỗ ở nắp máng.

- Dùng clê (CБ42-15) luồn qua lỗ ở nắp máng để nới vít thông hơi từ 1÷2 vòng.

+ Bước 5: Dùng clê chuyên dùng vặn nút ốc ở đầu cán hãm lùi lại.

Đậy nắp máng pháo, vặn chặt ba bu lông hãm và luồn dây thép chống xoay cho ba bu lông lại

Lắp đai ốc hãm và chốt chẽ lại.

d. Kiểm tra số lượng, chất lượng dầu trong máy đẩy lên

- Kiểm tra số lượng dầu máy đẩy lên

* Yêu cầu kỹ thuật:

- Lượng dầu trong máy đẩy lên: 7,1 lít

- Áp suất P1 phải đạt: 30 ≤ P1 ≤ 42 kG/cm²

* Dụng cụ kiểm tra:

- Dụng cụ lùi nòng nhân tạo

- Tua vít

- Clê chuyên dùng chữ T (clê CБ42-15)

* Các bước tiến hành:

+ Bước 1: Quay thân pháo xuống góc âm

+ Bước 2: Dùng tua vít vặn vít hãm ở nắp sau của xi lanh (ống trong) ra, sau đó dùng clê tháo nắp xi lanh ra

+ Bước 5: Tháo nắp ốc ở một đầu của cần ba chạc và lắp đồng hồ đo áp suất vào đó. Đầu còn lại của cần ba chạc dùng nắp ốc vặn chặt lại.

+ Bước 6: Dùng clê chữ T thận trọng nới vít đóng mở ra 1 vòng, ghi giá trị tại áp suất đo được trên đồng hồ. Yêu cầu 30 ≤ P1 ≤ 42 kG/cm²

+ Bước 8: Dùng clê chuyên dùng chữ T thận trọng nới vít đóng mở ra một vòng, ghi giá trị áp suất (P2) đo được rồi vặn chặt vít đóng mở lại.

+ Bước 9: Căn cứ vào 2 giá trị áp suất đo được tra trên bảng tra lượng dầu gắn ở bên trái hộp khóa nòng. Trục tung ứng với áp suất ban đầu (P1); trục hoành ứng với áp suất khi lùi nòng 250mm. Giao điểm của 2 áp suất này sẽ xác định được lượng dầu trong máy đẩy lên.

- Nếu giao điểm của 2 đường này nằm trên đường xiên đậm có ghi 7,1, có nghĩa là lượng dầu trong máy đẩy lên đủ tiêu chuẩn 7,1 lít.

- Lượng dầu trong máy đẩy lên cho phép từ 6,8 lít đến 7,4 lít.

- Nếu giao điểm của hai áp suất nằm dưới đường xiên có ghi “6,8” thì lượng dầu trong máy đẩy lên còn thiếu, cần phải bổ sung.

* Để bổ sung dầu vào máy đẩy lên ta sử dụng bơm cao áp, tiến hành như sau:

- Lắp bơm cao áp vào bệ lắp ở càng bên trái của pháo và cố định chặt bu lông hãm

- Tháo đồng hồ đo áp suất ra khỏi cần ba chạc và dùng nắp ốc vặn chặt lại. Tháo nắp ốc ở đầu còn lại của cần ba chạc và lắp ống cao su dẫn dầu từ bơm vào.

- Đổ lượng dầu cần bổ sung vào xô tôn và nhúng đầu ống cao su dẫn dầu từ xô tôn vào bơm.

- Đưa tay gạt của van về vị trí bơm dầu "Жidcoxtb" và tiến hành lắc tay bơm 2÷5 lần

e. Kiểm tra áp suất khí trong máy đẩy lên

* Yêu cầu kỹ thuật

- Áp suất tiêu chuẩn là 38±1 kG/cm²

* Dụng cụ kiểm tra

- Clê chuyên dùng chữ T

- Đồng hồ đo áp suất

- Cần ba chạc

* Các bước tiến hành

+ Bước 1: Quay tầm cho nòng pháo về vị trí thăng bằng ngang hoặc chúc xuống một chút

+ Bước 2: Dùng clê chuyên dùng chữ T nới vít đóng mở ra 1/4 vòng cho dầu trong ống cong xả hết ra và lập tức vặn vít đóng mở lại

+ Bước 4: Dùng clê chuyên dùng chữ T thận trọng nới vít đóng mở ra một vòng và ghi lại giá trị đo được trên đồng hồ. Áp suất tiêu chuẩn là 38±1 kG/cm²

* Nếu áp suất đo được lớn hơn áp suất tiêu chuẩn, phải xa bớt khí trong máy đẩy lên ra, theo trình tự sau:

- Quay tầm pháo xuống góc thấp nhất       (j = -3^o)

- Dùng clê chuyên dùng chữ T thận trọng nới vít đóng mở 1÷2 vòng để xả lượng khí thừa cho tới khi kim đồng hồ chỉ đúng giá trị tiêu chuẩn 38 ±1 kG/cm², lập tức vặn vít đóng mở lại.

3.3.5. Những điểm lưu ý khi kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi - đẩy lên

- Khi kiểm tra đánh giá phải thận trọng và chính xác, nhanh gọn, an toàn.

- Khi kiểm tra áp suất hơi trong đẩy lên phải xả hết dầu trong ống cong ra tránh việc hư hỏng đồng hồ đo

- Khi tiến hành kiểm tra phải sử dụng đúng dụng cụ, thực hiện xong phải lắp lại các chi tiết cho đầy đủ

- Nắm chắc trình tự, phương pháp tiến hành khi tiến hành kiểm tra

3.3.6. Đánh giá chất lượng hệ hãm lùi đẩy lên bằng phương pháp bắn đạn nước

a. Mục đích

Bắn đạn nước được tiến hành để kiểm tra khả năng làm việc của hãm lùi, đẩy lên, độ bịt kín, sự làm việc của các cơ cấu bán tự động, tự động, chất lượng lắp ráp.

b. Thành phần đạn nước

Dùng nút gỗ để nút buồng đạn và đổ nước vào nòng theo quy định. Thông thường lượng nước dùng là 1,3q (q: trọng lượng đạn). Nước lã thường được dùng trong bắn đạn nước.

c. Hướng dẫn cụ thể bắn đạn nước

- Công tác chuẩn bị:

+ Chuẩn bị đạn:

Chỉ được tháo nút phòng ẩm trước khi bắn.

+ Dụng cụ thường cần có:

Dụng cụ đổ nước, múc nước, gánh nước, cân nước, thước đo.

Dụng cụ đóng nút gỗ, nút gỗ, dầu, mỡ, giẻ bảo quản tạm thời sau khi bắn.

Dụng cụ kiểm tra dầu hơi.

- Đặt pháo và bắn:

+ Đặt pháo.

Chuyển pháo từ thế hành quân sang thế chiến đấu, trên nền đất phẳng.

Đào hố chôn lưỡi cày và có búa đóng cọc thiết bị bắn, nếu bắn ở góc cao phải đào hố sau hộp khóa nòng (pháo mặt đất).

Kiểm tra thăng bằng của pháo.

Kiểm tra dầu hơi, cố định pháo đúng tiêu chuẩn quy định.

Kiểm tra bộ phận máy ngắm, tầm hướng, lấy góc độ, bộ phận phát hỏa, dây giật cò, du tiêu chỉ độ lùi, bôi mỡ vào thước chỉ độ lùi để du tiêu chuyển động dễ dàng.

+ Thu pháo:

Sau khi bắn đạt kết quả của quy định kỹ thuật, chỉ huy cho phép thu pháo  và thông một lớp mỡ mỏng hay dầu vào trong lòng nòng pháo để chờ bảo quản lâu dài.

Sau khi bắn phải cho bảo quản pháo theo hưỡng dẫn, không để quá 24 giờ.

3.3.7. Lập phiếu công nghệ kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi – đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38 (có phiếu công nghệ KTKT kèm theo)

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Nội dung chương 3 tập trung tìm hiểu, làm rõ các nội dung về công tác kiểm tra kỹ thuật, nghiên cứu quy trình kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi – đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38, đặc biệt chú trọng công tác chuẩn bị cũng như các bước tiến hành kiểm tra kỹ thuật. Qua nội dung tìm hiểu ở chương 3 tôi đã xây dựng được sơ đồ quy trình kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi – đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38, phục vụ thiết thực vào trong quá trình giảng dạy tại nhà trường. Tiến hành lập phiếu công nghệ kiểm tra kỹ thuật hệ hãm lùi – đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38, làm cơ sở cho việc nghiên cứu, học tập cho các đối tượng học viên tại nhà trường với mục đích hiểu rõ và nắm chắc hơn về quy trình kiểm tra kỹ thuật bộ phận hãm lùi - đẩy lên pháo 122mm K38.

KẾT LUẬN

Sau khi nghiên cứu kỹ nội dung và nhiệm vụ đồ án Tốt nghiệp được giao. Với kiến thức đã được học tại trường, cùng với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, sự giúp đỡ tận tình của các giáo viên. Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ của đồ án với các nội dung theo quy định. Cụ thể là:

Chương 1: Khái quát được về pháo và đặc điểm cấu tạo hãm lùi - đẩy lên pháo nòng ngắn 122mm K38.

Chương 2: Tìm hiểu, tính toán và đưa ra được đồ thị quy luật lực hãm lùi thủy lực Φ_e.

Chương 3: Xây dựng được quy trình đánh giá chất lượng hệ hãm lùi đẩy lên pháo 122mm K38.

Qua quá trình làm đồ án các nội dung đã được nghiên cứu, chính xác hóa, mô hình hóa dựa trên các nguồn tài liệu có sẵn để góp phần làm cho nội dung được rõ ràng hơn. Kết quả tính toán cũng cho thấy chiều dài lùi của pháo nằm trong giới hạn lùi cho phép. Thông qua quá trình tính toán cũng cho ta có thể phát hiện những nguyên nhân ảnh hưởng tới chuyển động khi lùi và khi đẩy lên của khối lùi như: Pháo lùi ngắn đẩy lên chậm hoặc đẩy lên không đến nơi là do dầu trong máy hãm lùi đẩy lên đặc, mỡ đặc trên đường trượt của pháo; lùi bình thường, đẩy lên không đến nơi, đẩy lên có tiếng kêu do áp suất trong đẩy lên thiếu, ống bù dầu không hoạt động; lùi dài đẩy lên có tiếng kêu do thiếu dầu trong hãm lùi; lùi dài đẩy lên bình thường do kim chỉ độ lùi hỏng, thiếu dầu trong hãm lùi; lùi dài đẩy lên không đến nơi do áp suất đẩy lên thiếu không đủ dầu, chất lượng các doăng bịt kín giảm.

Hướng phát triển tiếp theo của đồ án: Sản phẩm của đồ án có thể dùng vào việc huấn luyện chuyên ngành cho học viên khóa sau.

Qua công việc nghiên cứu này, đã giúp tôi củng cố vững chắc hơn về kiến thức các môn chuyên ngành về nguyên lý và cấu tạo, hoạt động của pháo mặt đất nói chung và pháo 122mm K38 nói riêng. Trau dồi thêm khả năng về phương pháp nghiên cứu khoa học, công tác chuẩn bị về phương tiện, vật chất phục vụ cho quá trình nghiên cứu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Phạm Đình Duy, Số liệu tổng hợp pháo mặt đất, Trường Đại học quân sự, năm 1972.

2. Nguyễn Văn Mạnh, Bảo quản, bảo dưỡng súng pháo, Trường Sĩ quan Kỹ thuật quân sự, năm 2012.

3. Phan Ngọc Phương, Giáo trình thuật phóng trong, Trường Sĩ quan Kỹ thuật quân sự, năm 2016.

4. Khổng Đình Tuy, Cơ sở thiết kế hệ thống pháo, Học viện Kỹ thuật quân sự, năm 2009.

5. Binh khí pháo mặt đất, Pháo nòng ngắn 122mm-M30, Cục Quân khí.

"TẢI VỀ ĐỂ XEM ĐẦY ĐỦ ĐỒ ÁN"